ناصر الدين شاه قاجار
201
سفرنامه عراق عجم ( فارسى )
جغرافياى درياچه قم ( حوض سلطان ) نوشتهء ناصر الدين شاه قاجار نقل از روزنامه ايران شمارههاى 655 و 656 . سال 1305 قمرى درياچهاى كه در ميان تهران و قم تشكيل يافته است همان بحيره ساوه است كه در تواريخ ضبط است كه تقريبا در 1357 سال قبل از اين در يوم تولد حضرت ختمى مآب صلى اللّه عليه و آله خشكشده اكنون شش سال است كه مجددا شروع به تشكيل كرده است . اينكه معروف به درياچه ساوه شده سببش اين است كه اراضى طرف غربى درياچه اتصال به خاك ساوه دارد و علاوه بر اين رودخانهاى كه از ساوه جارى است به اين درياچه ميريزد . رودخانههائى كه اكنون داخل اين درياچه مىشود از اينقرار است : رودخانه ساوه ، رودخانه شور كه از محال زرند ميآيد ، فاضلاب رودخانه كرج كه از زير داخل درياچه مىشود ، فاضلآب رودخانه قم كه از قمرود گذشته در زير قريه كاج جزء درياچه مىشود . قمرود يكى از دهات معتبر خالصه قم است ، از علائم و آثار چنين استنباط مىشود كه از زير زمين اين درياچه آبى فوران كرده باشد زيرا كه سابقا هم اين رودخانهها داخل در اراضى كوير ميشده چگونه بوده است كه چنين درياچه تشكيل نميداده است ؟ يكى از ساربانان ايل